Sosial şəbəkələrdə yayımla

Bloqlarla işləmək kommunikasiya mütəxəssislərinə nə vəd edir?

Açığı marketinq icması üçün yazı yazmaq məsələsi gələndə bir qədər düşünməli oldum. Səbəb isə o idi ki, uzun illər PR və marketinq sahəsində işləmiş mütəxəsislərin önündə yazı yazıb fikir söyləmək bir qədər məsuliyyət tələb edir. Yəni bəzən peşəkarlar ayrı-ayrı müəllif yazılarını onlara ağıl öyrətmək kimi başa düşürlər. Əsla, bu iddiada deyiləm. Sadəcə, düşüncələrimi paylaşmaq istəyirəm.

Yazının mövzusunu seçərkən iki mövzu arasında qalmışdım. Biri PR-da bloqlardan istifadə, ikincisi isə psixoloji tiplər nəzəriyyəsinin PR-da rolu ilə bağlı idi. İkinci mövzu ilə bağlı əlimə maraqlı məlumatlar keçmişdi, amma marketinq icması üçün nəzəri deyil, daha çox publisistik məqalələrin maraqlı ola biləcəcyini düşünərək birinci mövzuya üstünlük verəsi oldum.
Bloqların əhəmiyyəti, hər bir şirkət üçün verə biləcəyi üstünlüklər və eyni zamanda törədə biləcəyi çətinliklər haqda danışmazdan əvvəl Azərbaycandakı korporativ bloqların olub-olmamasına baxmaq qərarına gəldim. Açığı google.com-da və google.az-da nə qədər axtarış versəm də Azərbaycanda korporativ bloq tapa bilmədim. Weboxu.com-da bir sıra şirkətlərə aid səhifələr tapdım (http://www.weboxu.com/blogs/) amma bu bloqların həqiqətən də həmin şirkətlərə məxsus olub-olmamasını, açığı, aydınlaşdıra bilmədim. Çünki yazı üslubu və xəbərlərin verilməsi tərzi bu bloqların həqiqətən də şirkətlərə məxsus olub-olmadığını dəqiqləşdirməyə imkan vermir. Tapdığım yeganə korporativ bloq  isə Meqa şirkətinə məxsus olsa da (http://mirzaqa.canli.az/), bu bloq demək olar ki, bir ilə yaxındır yenilənmir.

İlk baxışdan, Azərbaycanda korporativ bloqlara ehtiyac olmadığı və ümumiyyətlə İnternet istifadəçilərinin sayı az olduğu üçün PR sahəsində bloqlarla işləməyin elə bir əhəmiyyəti olmadığı düşünülə bilər. Korporativ bloqların azlığı, şirkətlərin korporativ kommunikasiya departamentlərin bloqlar mövzusuna soyuq yanaşması da bəlkə elə bununla izah oluna bilər. Elə mən də belə düşünürdüm, amma yazını hazırlayarkən İnternet üzrə statistikaya baxanda (http://www.internetworldstats.com/asia/az.htm) gözlərimə inanmadım. Azərbaycanda İnternet istifadəçiləri əhalinin 44,4 fazini təşki edir. Təbii ki, bunun keyfiyyət tərəfi də var, yəni bəzi adamlar İnternetə əyləncə üçün, bəziləri həftədə bir dəfə girir, bir az şişirtmə də var və s. Amma ümumilikdə, bu o deməkdir ki, 2000-ci ildən indiyədək Azərbaycanda İnternet istifadəçilərinin sayı düz 300 dəfə artıb. Buna görə də korporativ kommunikasiyalar və umumiyyətlə dövlət və QHT sahəsində çalışan PR mütəxəsislər belə getsə bloqlarla işləmək zorunda qalacaqlar. Gələcəkdə bloqlarla iş məsələsinin Azərbaycana da gəlməsi qaçılmaz bir tendensiya kimi görünür. Bu baxımdan, şirkətlərimiz və kommunikasiyalar üzrə mütəxəxsislərimiz yavaş-yavaş bu prosesə hazırlaşsalar yaxşı olar.
Bloqlarla işin müsbət və mənfi tərəflərinə toxunmazdan əvvəl bloqların növlərini ayrıd etmək lazımdır.

Bloqların növləri
Blogerlər siyasətdən tutmuş əyləncəyə qədər müxtəlif mövzulardan yazsalar da, bloqlar ümumilikdə iki növə bölünür: ənənəvi və xəbər bloqları. Düzdür, bloqlar arasında bu cür bölgü də şərti sayılır, çünki bəzi blogerlər xəbərlərə yer verməklə yanaşı öz düşüncələrini, gördüklərini də bloqlarında qeyd edirlər. Amma ümumilikdə, bu iki tip qeyd edilir. Ənənəvi bloqlarda müəlliflər əsasən gündəlik gördükləri, oxuduqları, eşitdikləri haqda yazırlar. Yəni bu bloqlar bir növ gündəlik xarakteri daşıyır. Bu cür bloqlar daha az auditoriyanı əhatə edir. Və bu bloqlarda blogerlə bloqu oxuyanlar arasında daimi interaktivlik və sıx münasibətlər formalaşır. Xəbər bloqları isə daha çox xəbərlərə üstünlük verirlər və daha çox auditoriyanı əhatə edirlər. Amma bu bloqlarda bi qayda olaraq blogerlər bloqu oxuyanlar arasında o qədər də sıx əlaqələr formalaşmır. Bu böıgüdən yanaşsaq, korporativ bloqlar daha çox xəbər tipli bloqlar olur və daha çox auditoriyaya hesablanır. Bu baxımdan, korporativ bloqlarda press-relizlərin, məlumatların üstünlük təşkil etməsi təbiidir. Düşünmək olar ki, bu halda korporativ səhifə ilə korporativ bloq arasında elə bir fərq yoxdur, madam ki, hər ikisi daha çox məlumatlara üstünlük verir. Amma bu əsla belə deyil. Bloqlardan kommunikasiya prosesi zamanı istifadəni nəzərdən keçirsək bloqların onlayn olsa da, tamamilə başqa bir informasiya mediumu olduğunu görərik. Bloqlardan həm təşkilatdaxili kommunikasiyalar, həm də xarici kommunikasiyaların qurulması prosesində istifadə edilsə də, bu məqalədə mən yalnız xarici kommunikasiyalar məsələsinə diqqət ayırmışam.

Bloqlar bizə nə verə bilər?
İlk əvvəl onu qeyd edim ki, kommunikasiya mütəxəsisləri bloqdan effektiv ismarıc (message) formalaşdırmaq, hədəf auditoriyasımı başa düşmək və öyrənmək, inandırma (persuasion) və “freyminq” (açığı, “framing” termininin mənasını təhrif etmədən Azərbaycan dilinə tərcümə etməkdə çətinlik çəkdiyim üçün olduğu kimi verdim, “çərçivələmə”, “tədqimetmə” və s. kimi oxşar sözlər konteksti tam çatdırmırlar  –T.C.) məqsədilə istifadə edə bilər. Bloqlar problemlərin menecmentində (issue management – problemlər menecmenti kimi tərcümə də əslində qüsurludur – T.C.) daha çox istifadə edilir. PR mütəxəsisləri bloqlardan məlumat toplamaq, mühiti öyrənmək,  problemləri monitorinq etmək kimi məsələlərdə yararlanırlar. Bloqlar həm ətraf mühiti öyrənməyə, həm də problemlərin hansı statusda olduğunu müəyyənləşdirməyə və adekvat kommunikasiya strategiyası yürütməyə imkan verir.
Bloqlardan müxtəlif vəziyyətlərin və məhsulların “freyminq”i zamanı da istifadə etmək olur. Amerikalı tədqiqatçıların fikrincə, bloqlar daha çox istifadəçilərlə şirkətlər arasındakı identifikasiya proseslərini gücləndirir. Məsələn Makintoş şirkətinin bloqlarında istifadəçilərlə şirkət arasında identifikasiya prosesləri stimullaşdırılır. Yəni istifadəçilər özlərini “Maklı” və ya “Mak istifadəçisi” hesab etməklə yanaşı rəqiblərinin hansı şirkət olduğunu da bilirlər və rəqib şirkətin məhsullarına qarşı da skeptik münasibət bəsləyirlər. Burda bir növ “görmə - düşünmə - bilmək” triadası işə düşür. “Freyminq”in ənənəvi “biz onlara qarşı” prinsipi də burda işə düşür və istifadəçilər loyal olduqları şirkəti pozitiv, rəqibi isə neqativ ampluada görürlər. Bundan başqa, bloqlarda ilk baxımdan kommunikasiya proses ikiistiqamətli kimi görünsə də, əslində bloq ziyarətçiləri ancaq müəyyən informasiyanı görürlər, informasiyanın çatdırma tərzi onları şirkətə sərf edən tərzdə düşünməyə sövq edir və nəticədə, istifadəçinin şirkətlə identifikasiyası güclənir.
Amma istənilən halda, bloqlar öz mahiyyətləri üzrə dialoq xarakteri daşıyırlar və interaktivdirlər. Bu isə qarşı tərəfin düşüncələrini tam görməyə və düzgün kommunikasiya strategiyası qurmağa imkan verir. İnteraktivlik həm də bloq müəlliflərinə cəmiyyətdəki rəy liderlərinə çatmağa və öz təsir dairəsini genişləndirməyə imkan verir. Bloqlar həm də istifadəçilərin aktivliyi sayəsində müəyyən bir virtual dünya yaradır ki, PR mütəxəsisləri də bu virtual dünyadan öz məqsədləri üçün istifadə edə bilirlər. Və bu baxımdan, bloqlar vasitəsilə həyata keçirilən kommunikasiya strategiyası daha incə və daha görünməz olur. Ümumilikdə isə bloqlar daha geniş auditoriyanı əhatə etmək imkanı verir. Yəni indiyə qədərə ənənəvi kommunikasiya taktikaları üçün əlçatmaz olan hədəf auditoriyalarını bloqlar vasitəsilə əhatə etmək olur. Bloqların ictimai rəyə təsir etmək gücünə sahib olduğunu və gündəmi formalaşdırmaq imkanında olduğu da aydındır. Bununla belə, bloqlardan istifadənin risqli tərəfləri də var.

Bloqlardan PR-da istifadənin riskləri
Məsələ burasındadır ki, PR mütəxəsisləri həmişə nəzarətdə olan informasiya axını və nəzarətdə olan ismarıcla işləməyi sevirlər. Bizim peşə sahiblərinin press-relizlərə qarşı böyük məhəbbəti də elə bundan qaynaqlanır. Press-reliz ismarıcın audiytoriyaya ən effektiv və nəzarətli şəkildə çatdırmağın ən uğurlu yoludur. Bloqlarda isə informasiya axınının nəzarətdən çıxacağı ehtimalı kifayət qədərdir. Belə ki, bloqlara şərh yazanlar arasında çox vaxtı şirkətə qarşı neqativ fikirdə olan istifadəçilərlə yanaşı rəqib şirkətin təmsilçiləri də olur. Amma bütövlükdə, əgər onlayn müzakirələrə fikr vermisinizsə, İnternet istifadəçiləri arasında neqativə meyllənmiş istifadəçilərin çox olduğunu görəcəksiniz. Onlayn müzakirələrdə informasiya axınını idarə etmək və nəzarətdə saxlamaq isə adətən çox müşkül məsələyə çevrilir. Nəticədə, “qaş düzətdiyiniz yerdə vurub göz çıxartmış olursunuz”. Ona görə də Amerikan PR məktəbi ilk əvvəl hər bir şirkətə və ümumiyyətlə hər bir kommunikasiya mütəxəxsisinə “Bizə bloq lazımdırmı?” sualına cavab verməyi və yalnıəz bundan sonra hərəkət etməyi məsləhət görür.
Amma son illərin təcrübəsi göstərir ki, getdikcə şirkətlər və orda çaılşan kommunikasiya məsələləri üzrə mütəxəxsislər bu suala “hə” cavabı vermək zorunda qalırlar. Xarici təcrübəni qoyuram qırağa. Azərbaycanın özündə bloqlar artıq siyasi sferada güclü bir informasiya mediumuna çevrilib. Azərbaycandakı ən məşhur blogerlər daha çox siyasətdən və ictimai-siyasi proseslərdən yazan blogerlərdir. Bəzi siyasi partiya liderlərinin də artıq şəxsi bloqu var. Siyasi dinamika biznes mühitini üstələsə də, əslində bloqların biznes üçün də nə dərəcədə əhəmiyyətli ola biləcəyini göstərir.
Buna görə də, zənimcə, bizdə də bütün PR mütəxəsisləri bloqlardan istifadə tendensiyasına dəstək verməlidirlər. Yuxarıda sadaladığım müsbət cəhətlərlə yanaşı bloqların həm də geniş və pulsuz informasiya mediumu, müxtəlif hədəf auditoriyalarına çatmaq vasitəsi olduğunu nəzərə alsaq bloqlara geniş yer vermək lazım olduğunu söyləməliyik. Düzdür, bloqlarla işləmək çox vaxt aparır, amma yekunda bunun vəd etdiyi müsbət məqamlar da az deyil. Amma ən əsası odur ki, bloqlarla “bu moddur” düşünüb işləmək lazım deyil. Bloqlarla işləyərkən öz resurslarınızi və qabiliyyətinizi hesablamaqla yanaşı bunun sizin kommunikasiya məqsədləriniz üçün nə dərəcədə əhəmiyyətli olduğunu da özünüz üçün aydınlaşdırmalısınız.
Sonda onu da qeyd edim ki, bloqlara iş çoxşaxəli bir prosesdir və bir sıra müsbət və mənfi məqamlar yazıda öz əksini tapmayıb. Yazıda sadəcə, bloqlarla iş prosesinin əsas strateji tərəfləri qeyd edilib. Bizim taktika ilə işimiz yoxdur, bizimki strategiyadır.

Tariyel Cəlallı
Müştərilərlə İş. üzrə Menecer
RED Communications PR və BTL Agentliyi

Baxılıb: 6368

Şərhlər(1)

Şərhlər (1)

SHaig SHaig
Bloglara toxunmaq çox yaxşı oldu. Son zamanlarda blogların əhəmiyyəti daha da artıb və onlara daha çox diqqət yetirilir.

Yazıda Weboxu.com saytının adı keçdiyindən bu haqda bir qədər məlumat vermək istəyirəm.

Ümumilikdə saytda bir növ blogların kataloqu var. Web 2.0 yəni istifadəçilərin yaratdığı content üzərində qurulmuş bir sistemdir. Saytda-Blogda isə ancaq texnologiya haqqında yazılar ola bilər.

Bloqların həqiqətən də həmin şirkətlərə məxsus olub-olmamasına gəldikdə isə, Weboxu-da olan blogların bəziləri həqiqətən həmin şirkət, qurum, və saytlarla əlaqəsi var. Yazarlar bir başa öz nümayəndələridir. Bəzi bloglarda isə öz nümayəndələri yazmasa da, press-reliz yollanır və müvafiq bölümlərə əlavə olunur.
Bəzi bloglar xarici şirkətlər haqqındadır ki, bunların Azərbaycanda rəsmi nümayəndəlikləri yoxdur və blogların açılma məqsədi həmin şirkətlər haqqında olan yenilikləri oxuyuculara çatdırmaqdır. Bəzi yerli şirkətlərə aid bloglar da var ki, onların da yazar olaraq rəsmi nümayəndələri yoxdur, yazılar saytın üzvləri tərəfindən yazılır. Yazının tərkibi uyğun gəldikdə isə təsdiqlənir.
Texnologiya şirkətləri ilə də korporativ bloq mövzusunda əməkdaşlıq etməyə hazırıq.